advies non-paper 'financiering erfgoedzorg'

In zijn advies van 15 september 2020 formuleert SARO enkele strategische aandachtspunten bij de non-paper ‘financiering erfgoedzorg’. Dit advies over de non-paper moet in samenhang worden gelezen met het SARO-advies van 26 augustus 2020 over de wijzigingen aan het Onroerenderfgoedbesluit.

SARO wijst in zijn advies op het belang van een samenhangend geheel van financiële instrumenten voor het onroerenderfgoedbeleid. De beoogde schorsing van de premies betreft nu een losstaande ingreep zonder zicht op het uiteindelijke totaalplaatje. Dit leidt tot heel wat onrust en onduidelijkheid en heeft een negatieve impact op het draagvlak voor onroerend erfgoed. Overleg met de erfgoedorganisaties en de doelgroepen is dringend noodzakelijk zowel inzake de beoogde schorsing van de premies als het uit te werken flankerend arsenaal.

SARO meent dat de non-paper enkele waardevolle initiatieven bevat om de schorsing van de premies te remediëren. Evenwel zijn heel wat elementen in de non-paper nog zeer summier geduid en zijn er nog heel wat onduidelijkheden. Met betrekking tot de verschillende maatregelen in de non-paper formuleert SARO volgende aandachtspunten:

a. De beoogde afschaffing van de ‘first in, first out’-behandeling is problematisch. De raad dringt aan op een objectivering bij het prioriteren. Het maken van afspraken met de betrokken premienemers op de wachtlijst biedt mogelijkheden maar moet nog verder worden geconcretiseerd;

b. Indien de premie bijzondere procedure en de meerjarenpremieovereenkomst worden geschrapt is het belangrijk dat de procedure voor de standaardpremie wordt uitgewerkt tot een volwaardig alternatief. Het optrekken van het drempelbedrag voor de standaardpremie tot 250.000 euro is in die zin positief. Voor grotere restauratieprojecten (> 250.000 euro) vraagt de raad om een soort van meerjarige overeenkomst (een meerjarenpremieovereenkomst light) te voorzien;

c. Het is interessant dat zal worden gestart met thematische oproepen. Het totale budget dat hiervoor voorzien zal worden is evenwel niet gekend. De raad vraagt om te vermijden dat deze thematische oproepen zouden verglijden naar een wedstrijd met slechts enkele laureaten en veel verliezers. De grote uitdaging blijft nog steeds het uitwerken van een oplossing voor de financiering van de instandhouding van de beschermde kerken die momenteel 53% van het totale gevraagde premiebudget vertegenwoordigen;

d. Een waardevolle maatregel is tevens de verruiming van het bestaande kader voor ‘subsidies in het kader van beheersovereenkomsten’ naar ‘algemene landschapszorg’. Landschapsdossiers binnen de standaardprocedure zullen maximaal gekanaliseerd worden naar subsidies;

e. De raad ondersteunt tevens het voorstel om in de toekomst meer aandacht te hebben voor een financiering op maat van de erkende onroerenderfgoedgemeenten;

f. De raad vraagt om dringend werk te maken van een kritische analyse van het beschermingsbestand en daaraan gekoppeld een selectiever beschermingsbeleid;

g. Ten slotte vraagt SARO aandacht voor de uitwerking van alternatieve financieringsvormen voor onroerend erfgoed en van een evenwichtig handhavingsbeleid.